Bilgen Sağ
Tınarlıoğlu

Çocuğun ya da ergenin yaşadığı duygusal, davranışsal veya sosyal güçlükler günlük yaşamını, okul hayatını, arkadaş ilişkilerini veya aile içindeki ilişkilerini belirgin şekilde etkilemeye başladığında psikolojik destek almak faydalı olabilir.

Örneğin süregelen kaygı, yoğun öfke, içe kapanma, okul reddi, akademik düşüş, uyku veya yeme düzenindeki belirgin değişiklikler, özgüven sorunları, arkadaş ilişkilerinde güçlük, kardeş çatışmaları, ayrılık süreçleri, yas, taşınma veya aile içindeki önemli değişimler destek ihtiyacına işaret edebilir.

Bununla birlikte psikolojik destek almak için mutlaka bir sorun ortaya çıkmasını beklemek gerekmez. Ebeveynlerin çocuklarıyla iletişimlerini güçlendirmek, gelişimsel dönemleri daha sağlıklı desteklemek veya yaşanan bir değişim sürecini daha iyi yönetebilmek amacıyla da psikolojik danışmanlıktan yararlanmaları mümkündür.

Özellikle davranışın ne zamandır devam ettiği, ne kadar yoğun olduğu ve çocuğun günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği değerlendirmede önemlidir.

Çocuklarla yapılan görüşmelerde yaş, gelişim dönemi, aile ilişkileri, okul yaşamı ve günlük çevre birlikte ele alınır. Çocuğun yaşadığı güçlükleri yalnızca görünen davranışlar üzerinden değerlendirmek yerine, bu davranışların ortaya çıktığı koşulları ve çocuğun ihtiyaçlarını anlamak önemlidir.

Bu nedenle çocukla ilgili değerlendirmelerde aileden edinilen bilgiler, gelişim öyküsü ve çocuğun kendisini ifade etme biçimi birlikte dikkate alınır. Çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun iletişim kurulması, kendisini güvende hissedebileceği bir ortam oluşturulması ve sürecin aileyle iş birliği içinde ele alınması temel ilkeler arasındadır.

Ergenlik dönemine yönelik görüşmelerde gencin gelişim özellikleri, aile ilişkileri, okul yaşamı, sosyal çevresi ve yaşadığı güçlükler bir bütün olarak ele alınır.

Ebeveynden alınan gelişim öyküsü ve gözlemler, ergenin kendi deneyimleri ve ihtiyaçlarıyla birlikte değerlendirilir. Görüşmelerde ergenin kendisini rahatça ifade edebilmesi, kişisel sınırlarına saygı gösterilmesi ve yaşına uygun bir iletişim kurulması önem taşır. Aileyle iş birliği sürdürülürken ergenin mahremiyetinin korunması da sürecin temel ilkeleri arasındadır.

Ebeveyn katılımının zamanı ve kapsamı; çocuğun yaşı, gelişim dönemi, ele alınan konu ve bireysel ihtiyaçları dikkate alınarak belirlenir. Çocuk ve ergenleri anlamaya yönelik çalışmalarda aileden edinilen gelişim öyküsü ve gözlemler önemli bir bilgi kaynağıdır.

Çocuğun veya ergenin kendisini güvenle ifade edebilmesi için görüşmelerde mahremiyet ilkesine özen gösterilir. Aileyle yapılan paylaşımlar, kişisel görüşme içeriklerinin aktarılması yerine genel ihtiyaçlar, destekleyici ebeveyn tutumları ve izlenebilecek yaklaşım üzerine şekillenir. Bununla birlikte kişinin kendisine veya başkasına zarar verme riski gibi güvenliği ilgilendiren durumlarda, gerekli bilgilendirmeler gizlilik ilkesinin sınırları çerçevesinde yapılabilir.

Gizlilik, görüşmeler sırasında paylaşılan kişisel bilgilerin ve görüşme içeriğinin mahremiyet çerçevesinde korunmasını ifade eder. Çocuk ve ergenlerle yapılan görüşmelerde de paylaşımlar, çocuğun veya ergenin izni olmadan aileye ayrıntılı biçimde aktarılmaz. Aileyle iletişim; genel ihtiyaçlar, destekleyici yaklaşımlar ve uygun bilgilendirmeler çerçevesinde yürütülür.

Gizlilik ilkesinin bazı yasal ve etik sınırları bulunmaktadır. Kişinin kendisine veya bir başkasına zarar verme riski, ihmal ya da istismar şüphesi ve kanunen bildirim gerektiren durumlarda gerekli bilgiler yetkili kişilerle veya kurumlarla paylaşılabilir. Gizliliğin kapsamı ve sınırları, yaş ve gelişim düzeyi dikkate alınarak görüşmenin başlangıcında açıklanır.

Online görüşmelerin uygunluğu; yaş grubuna, probleme ve çalışmanın niteliğine göre ele alınmaktadır. Bu süreç de tıpkı yüz yüze görüşmelerde olduğu gibi düzenlilik, gizlilik ilkesi ve çerçeve içinde yürütülmektedir. Ayrıntılar için online ergen danışmanlığı sayfasına göz atabilirsiniz.

Çocukların ve ergenlerin bir görüşme sırasında hemen konuşmak istememesi anlaşılabilir bir durumdur. Özellikle görüşmeye kendi isteğiyle katılmadığında, öncelikle bulunduğu ortama alışması ve kendisini güvende hissetmesi için zaman tanınması önemlidir.

Çocuklar duygu ve düşüncelerini yalnızca konuşarak ifade etmez. Yaşlarına ve gelişim özelliklerine göre oyun, resim, hikâye, hareket ve yaratıcı etkinlikler de kendilerini anlatmalarına yardımcı olabilir. Ergenlerde ise yargılanmadığını hissedebileceği bir iletişim ortamı oluşturmak, kişisel sınırlarına saygı göstermek ve hazır olmadığı konularda baskı yapmamak önem taşır.

Amaç çocuğu konuşmaya zorlamak değil, kendisini güvende hissedebileceği ve hazır olduğunda paylaşım yapabileceği bir iletişim ilişkisi oluşturmaktır.

Ebeveynlerin “Neden konuşmuyorsun?” veya “Her şeyi anlatmalısın” gibi baskı oluşturabilecek ifadelerden kaçınması önerilir. Bunun yerine “Hazır olduğunda paylaşabilirsin, seni dinlemek için buradayım” gibi güven veren ve kabul edici ifadeler kullanılabilir.